LYDIA BOGTSTRA, coördinator Kunstzaken bij Erasmus MC Rotterdam

Lydia_BogtstraLydia Bogtstra is coördinator Kunstzaken bij Erasmus MC en lid van de Kunstcommissie Erasmus MC. Hier is zij medeverantwoordelijk voor de kunstcollectie van ongeveer 1100 kunstwerken uit de periode 1958 tot heden. Deze kunstwerken zijn geplaatst in de openbare ruimte van Erasmus MC met het doel een aangenaam verblijfsklimaat te scheppen. Weesbeeld.nl sprak met haar over de noodzaak van kunst in de maatschappij, bezien vanuit Lydia’s functie.

 

 

aatschappelijke verantwoordelijkheid, hoe verhoudt zich dat tot kunst?

'Kunst is een weerspiegeling van gebeurtenissen in de maatschappij. Daarin is hedendaagse kunst de weerspiegeling van dat wat zich op dit moment afspeelt. Een kunstenaar kijkt om zich heen, leeft nu, hem of haar valt iets op en dat vergroot hij als het ware uit op eigen wijze. Een visueel product is het gevolg: een weerspiegeling van wat in de alledaagse wereld aanwezig, maar niet voor iedereen zichtbaar is. Heel veel mensen gaan er aan voorbij, zijn niet gewend om te kijken, zijn met andere dingen bezig, het valt niet binnen hun belangstelling. Tal van zaken die een kunstenaar wel ziet. En dan is een van de functies van kunst om ons  alert te maken op dat wat anders niet gezien wordt.'

Verkleining van de afstand tussen kunst en bewoners.

'De inwoners van de stad zijn een gemêleerde groep en ieder heeft een eigen scene. Van jong tot oud, verschillende achtergronden en culturen, van rijk tot arm. Kunstenaars zijn ook niet over één kam te scheren. Die lagen van de inwoners en van de kunstenaars en kunstwerken matchen niet altijd, misschien wel vaker niet dan wel. Wat we daar aan proberen te doen is cultuureducatie. We proberen uit te leggen waar een kunstenaar mee bezig is. Zodat dat wat niet gezien of begrepen wordt in elk geval wel draagvlak kan krijgen.

Mensen zijn niet altijd bezig met historie, of beelden met reden gemaakt in het verleden, maar dat wil niet zeggen dat ze het niet belangrijk vinden dat het er wel is. Sommige dingen worden als vanzelfsprekend aangenomen. Maar men zou het wel missen als het verdwenen zou zijn, omdat men dan niet meer herinnerd wordt aan die geschiedenis. Met elkaar hebben we een gemeenschappelijke herinnering die we daarmee opbouwen; een soort geschiedenis van de kunstgeschiedenis. En soms is er even geen belangstelling, letterlijk niet, ook niet van de curatoren die er over gaan. 'We zijn nu met andere dingen bezig.' Dan is de vraag: moet je afstoten of ontzamelen? Of moet je het dan toch bewaren, want misschien is er over 10 of 15 jaar toch wel weer belangstelling? Kennelijk heb je een aantal decennia nodig om weer de waarde in te kunnen schatten van een kunstwerk. Ideaal zou zijn als je een mogelijk echt belangrijk kunstwerk even kan ‘parkeren’, even minder prominent in het zicht, enkel wat nu belangrijk is op de voorgrond. Het is onderdeel van de geschiedenis. De tijd zal leren welke schifting er gemaakt wordt.'

bade2'Afstand verkleinen kan ook door te vertellen dat in heel veel kunst iets maatschappelijks schuilt. Iets wat ons allemaal kan raken. Bijvoorbeeld bij Daniel Richter is het overduidelijk dat hij maatschappijkritiek en maatschappelijke ontwikkelingen verwerkt in zijn schilderkunst. Bij David Bade is dat ook duidelijk. Bij anderen is dat in een wat diepere laag verstopt en blijkt achteraf dat het er wel degelijk in zit. Je kunt de man of vrouw in de straat daarmee actief kennis laten maken. Naar mijn idee kan kunst alert maken, inspireren. Kunst zal niet letterlijk een economische verandering tot gevolg hebben. Daarentegen denk ik dat het compleet uithollen van het vakgebied beeldende kunst wel degelijk gevolgen heeft. Want dan worden mensen niet meer op andere ideeën gebracht.

Het slaan van een brug tussen inwoner en kunst kan misschien ook door inzet van nieuwe media. Binnen de kunst raken veel disciplines en uitingsvormen steeds meer met elkaar verweven. Het medium film kan kunst zijn en tegelijk voor kunst worden ingezet.

 

Rotterdam_kunstwerk_appels2Weesbeeld in de wijk

'Je ziet wel initiatieven waar dat tot succes leidt, bijvoorbeeld de houten Appels van Cees Franse aan de Heemraadssingel. Daar heeft een groep buurtbewoners zich hardgemaakt voor behoud en restauratie, wat succesvol is gebleken. Ik denk dat het een beetje uit een groep zelf moet komen; al kan je wel draagvlak aanzwengelen. Ik denk dat als jij in een wijk zomaar een beeld neerzet, het niet meteen wordt opgenomen in de groep. Dat mag je ook niet verwachten. Men ervaart het soms amper als noodzakelijk om hun eigen straat te vegen, laat staan dat ze voor een beeld gaan zorgen. Als een beeld aansluit bij de beleving of cultuur van wijkbewoners vergroot je de kans op draagvlak voor behoud. En je zou ook kunnen zeggen, in plaats van die – in mijn ogen – idioterie over kerstbomen en Opzoomer-acties met zo’n wagentje, tierelantijnen en lichtjes, in het kader van de wijkcohesie: we maken eens een afspraak met Opzoomeren/Opwinteren; in plaats van een kerstboom een beeld. Het beeld tijdelijk of semi-permanent plaatsen, dan ben je van de tijdelijke investering van de kerstboom af en ben je het behoud van een op die locatie passend beeld rijker.'

Rondom dat beeld kun je ook iets creëren. Op die manier kun je misschien wel twee vliegen in één klap slaan en een stimulans teweeg brengen. Je moet het niet opleggen.

 

'Volgens mij heeft het niets te maken met rijke of arme buurten, maar veel meer met welk kunstwerk waar draagvlak vindt. Dat mensen zich er echt toe aangetrokken voelen. Ik kan me voorstellen dat de Antilliaanse gemeenschap, de gemeenschap waar David Bade uit komt, zo’n beeld veel makkelijker omarmt, omdat David een van hen is. Als je dat voor elkaar krijgt, heb je – denk ik – veel bereikt en dan kun je ook die 150 andere culturen binnen de stad veel beter bedienen. Het zou zelfs een katalysator kunnen zijn voor meer verbinding. Mooi zou zijn als je dan meer groepen aan elkaar kunt verbinden.

 

Hoe zie jij de maatschappij van de toekomst?

'Ik denk dat er in de komende decennia veel zal veranderen op het gebied van werkgelegenheid als het gevolg van technologische veranderingen. Dat betekent dat er grotere groepen mensen geen werk zullen hebben. Met name in het middenkader. Ik denk dat het heel belangrijk wordt dat we dat onze jonge mensen vertellen. Dat betekent dat je ledige tijd hebt, in meer of mindere mate. Zorg dat je jezelf op een aangename, goede manier, met voor jou prettige samenlevingsverbanden, bezig kan houden. Anders dan dat het misschien direct betaald is. En daar zal kunst zeker een rol spelen. Dat wil niet zeggen dat iedereen kunst gaat beoefenen, maar de inspiratie en de katalysator die van kunst en kunstenaars uitgaat is wel heel belangrijk voor mensen die het zelf niet bedenken. Minder creatieven hebben een grotere valkuil dan de creatievelingen in de toekomst. Creatievelingen ontplooien immers telkens nieuwe initiatieven. 

 

Onderwijs moet ook mee.

'Het moet eigenlijk ook al beginnen op de lagere school. En daar is ontzettend veel wegbezuinigd. Als kinderen niet leren tekenen, doen ze het uit zichzelf ook niet meer. Tekenen, zou je zeggen, is niet zo belangrijk, maar out-of-the-box-denken is wel degelijk heel belangrijk. Het is een manier om je dromen een plekje te geven en dat leren ze eigenlijk helemaal niet meer.

Er is veel concurrentie, die niet per definitie fout hoeft te zijn, van technologische mogelijkheden: iPads, telefoons, games. Dan is de verleiding heel groot om helemaal niks meer aan tekenvaardigheden te doen. Dus misschien moet je juist wel die verbinding maken met dat wat er is: Google, Microsoft, Apple. En stimuleren om met die apparaten mensen veel creatiever te maken. Zodat ze via die apparatuur, die ze toch willen hebben, out-of-the-box leren denken.'

 

Het is zelfs zo dat games gebruikt worden bij educatie.

'Ja, we gebruiken hier heel veel games voordat men de operatiekamer in gaat. Of om bij de SEH (Spoedeisende Hulp) situaties te oefenen: educatieve games. Dat is geen kunst, al zijn de programma’s visueel heel fraai. '

 

Jij bent verantwoordelijk voor de uitvoering van de kunst van het Erasmus. Is het een mini-weergave van de maatschappij?

'Het is natuurlijk een stad in een stad. Wat je hier heel duidelijk ziet: op bepaalde niveaus is er meer belangstelling voor visuele uiting en minder voor beeldende kunst. Waarbij ik beeldende kunst vooral definieer als dat wat je verder brengt, wat je doet dromen, doet nadenken, je niet gelijk gezien hebt, wat mogelijk een beetje lastiger is, waar je een beetje moeite voor moet doen. Er zijn hier groepen die dat lastig vinden. Die vinden het handiger om een printje aan de muur te hebben, dat eenduidig een bloemetje voorstelt. Dan is het netjes aangekleed en ben je van discussie over wel of niet plaatsen af. Dat is één kant van de situatie.

De andere kant is dat er onderzoek gedaan wordt naar healing environment. Daarbij gaat het om de vraag welke elementen – dan kan het gaan om architectuur, licht, kleur, klimaat – dragen bij aan het beter worden? Letterlijk: wat moeten wij doen om mensen sneller, effectiever beter te laten worden? Er is onderzoek gedaan waaruit blijkt dat sommige mensen veel spanning hebben opgebouwd, omdat ze een bepaalde behandeling moeten ondergaan. Zo’n ruimte kan het beste ingevuld kunnen worden met reproducties van rustige natuurbeelden. Dat verlaagt stress. En dat is alles behalve beeldende kunst. Want als je een schilderij hebt van iemand als Sven Kroner, dan zit er eigenlijk altijd een kleine wringing of lading in van de schilder, net als in de Duitse romantiek. En dat wringen is niet welkom in een omgeving waar mensen een verhoogd spanningsniveau hebben.

Wij hebben gezegd als kunstcommissie: wij richten ons primair op grote openbare ruimtes, daar hebben we een demarcatie voor gemaakt. Daar laten we de mensen met beeldende kunst kennis maken. Een plek om even te genieten. Via een fraai werk geven we de mensen de gelegenheid met andere ideeën en gedachten bezig te zijn. Dat kan afleiden de reden van het ziekenhuisbezoek . Waarbij we rekening moeten houden dat het een ziekenhuis is, geen witte kubus of galerie. Die context maakt dat sommige beelden, hoe aardig ze ook lijken in de witte kubus, toch als onaangenaam of aanstootgevend worden ervaren. Er is altijd een spanningsveld. En dat heb je in de stad eigenlijk ook.'

 

 

 


facebooktwitterfacebooktwitter

Weesbeeld.nl